نیویورکتایمز در گزارشی که روز چهارشنبه پانزدهم آوریل (۲۶ فروردین) منتشر کرد، به بررسی این موضوع پرداخت که چگونه چین طی دهههای متوالی به همکاری تسلیحاتی با جمهوری اسلامی پرداخت.
بر اساس این گزارش، چین در روابط نظامی خود با جمهوری اسلامی طی بخش عمدهای از دو دهه گذشته، نوعی توازن ظریف را حفظ کرد و بهجای فروش مستقیم سلاح، بیشتر به ارائه کمکهای غیرمستقیم روی آورد. این تاکتیک اکنون، پس از آنکه مقامهای آمریکایی اعلام کردند نهادهای اطلاعاتی در حال بررسی این موضوعاند که آیا چین در هفتههای اخیر موشکهای دوشپرتاب به ایران ارسال کرده یا نه، دوباره در کانون توجه قرار گرفته است.
دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، میگوید اگر این موضوع صحت داشته باشد، بر واردات کالاهای چینی ۵۰ درصد تعرفه اضافی اعمال خواهد کرد. با این حال، چین این ادعا را «کاملا ساختگی» خوانده و هشدار داده است که در صورت اعمال تعرفه بیشتر، «قاطعانه تلافی خواهد کرد».
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
مقامهای آمریکایی هم تاکید کردهاند که اطلاعات بهدستآمده قطعی نیست، اما اگر صحت آنها تایید شود، میتواند نشاندهنده تغییری مهم در نحوه حمایت پکن از نزدیکترین شریک راهبردیاش در خاورمیانه باشد.
فروش تسلیحات از چین به ایران در دهه ۱۹۸۰ بهشدت افزایش یافت، اما در دهه اخیر، به دلیل تحریمهای سازمان ملل و ایالات متحده، تقریبا بهطور کامل متوقف شد. طی سالهای اخیر، چین در عوض، بیشتر به صدور قطعاتی اقدام کرد که هم کاربری غیرنظامی دارند و هم میتوانند در ساخت موشک و پهپاد استفاده شوند.
به گزارش نیویورکتایمز، دهه ۱۹۸۰ دوران اوج همکاری پکن و تهران بود. آغاز جنگ ایران و عراق با اصلاحات اقتصادی بزرگ در چین همزمان بود. یعنی همان مقطع زمانی که دنگ شیائوپینگ، رهبر وقت چین، شرکتهای دولتی را موظف کرد از وابستگی به دولت فاصله بگیرند و به دنبال کسب سود از طریق تجارت باشند. در نتیجه، صنایع دفاعی دولتی چین مجاز شدند محصولاتشان را صادر کنند.
پس از آن از سال ۱۹۸۲ موجی از فروش موشک، جنگنده، تانک، خودروهای زرهی و سلاحهای سبک به ایران آغاز شد که در سال ۱۹۸۷ به اوج رسید. البته چین همزمان به عراق هم سلاح میفروخت. به طوری که دو طرف جنگ با تسلیحات چینی مشابه با یکدیگر میجنگیدند.
در آن زمان، دولت رونالد ریگان با فروش سلاحهای چینی به ایران، بهویژه موشکهای ضدکشتی کرم ابریشم، مخالفت کرد. جمهوری اسلامی در سال ۱۹۸۷ از این موشکها برای حمله به کشتیها در آبهای کویت استفاده کرده بود که به یک نفتکش متعلق به آمریکا و یک نفتکش ثبتشده در آمریکا آسیب زد. ایالات متحده هم در واکنش، صادرات برخی فناوریهای پیشرفته به چین را محدود کرد.
چین فروش مستقیم سلاح به ایران را انکار کرد، با این حال وعده داد که برای جلوگیری از رسیدن تسلیحاتش به ایران از طریق واسطهها، تلاش بیشتری خواهد کرد.
سپس در دهه ۱۹۹۰، انتقال فناوری از چین به جمهوری اسلامی آغاز شد. در آن زمان، پس از پایان جنگ، جمهوری اسلامی با کمک چین تلاش کرد پایههای صنایع نظامی داخلی خود را بنا بگذارد. یکی از محصولات کلیدی موشک ضدکشتی «نور» بود که با مهندسی معکوس موشکهای چینی سیــ۸۰۲ (C-802) ساخته شد.
به گفته برایان هارت، پژوهشگر پروژه «قدرت چین»، این کشور در مدرنسازی صنایع نظامی جمهوری اسلامی، بهویژه در توسعه توان موشکی، نقش مهمی ایفا کرده است. رژیم حاکم بر ایران از چین برای ساخت تاسیسات تولید موشک و حتی ایجاد یک میدان آزمایش موشکی در شرق تهران هم کمک دریافت کرد.
با افزایش فشار آمریکا برای محدود کردن فروش سلاح بهویژه موشک، چین بهتدریج صادرات ابزارهای صنعتی و قطعاتی را که میتوانند هم در حوزه غیرنظامی و هم نظامی استفاده شوند، افزایش داد و از دهه ۲۰۰۰ تاکنون، مبادلات دو کشور اغلب بر انتقال فناوریهای دوکاربردی متمرکز بوده است.
در سال ۲۰۰۶، سازمان ملل علیه برنامههای هستهای و موشکی جمهوری اسلامی ایران تحریمهایی را اعمال کرد و چین نیز به این قطعنامه رای مثبت داد. پس از آن، چین قراردادهای رسمی تسلیحاتی با ایران را تا حد زیادی کاهش داد.
این تغییر نهتنها به دلیل محدودیتهای بینالمللی، بلکه به دلیل ملاحظات راهبردی منطقهای نیز بود، زیرا از اواسط دهه ۲۰۱۰، چین روابطش را با کشورهای حوزه خلیج فارس مانند عربستان سعودی، امارات متحده عربی و قطر که رقبای سنتی ایراناند، گسترش داد.
با این حال، چین همچنان به تامین فناوریها و مواد با کاربری دوگانه برای جمهوری اسلامی ادامه داد و همین مواد، شامل مواد شیمیایی مورداستفاده در تولید سوخت موشکهای بالیستیک، همچنین قطعات پهپاد مانند کانکتورهای فرکانس رادیویی و پرههای توربین، به تهران کمک کردند زرادخانهای از موشکها و پهپادها ایجاد کند.
به گفته کارشناسان، این حمایت همچنان «بسیار حیاتی» است، زیرا جمهوری اسلامی برای حمله به نیروهای آمریکا و اسرائیل و دیگر کشورها در منطقه به موشکهای بالیستیک و پهپادها متکی است.
وزارت خزانهداری آمریکا شرکتهای صوری در چین و هنگکنگ را که گفته میشود برای تامین قطعات موشکی و پهپادی تهران ایجاد شدهاند، تحریم کرده است.
گمانهزنیهایی درباره استفاده رژیم حاکم بر ایران از سامانه ناوبری ماهوارهای «بیدو» چینــ که جایگزینی برای جیپیاس آمریکا استــ برای اهداف نظامی، هم قوت گرفته است. ماه گذشته، یک نهاد وابسته به کنگره آمریکا اعلام کرد که ممکن است از این سیستم برای هدایت حملات پهپادی و موشکی جمهوری اسلامی در خاورمیانه استفاده شده باشد.
چین این حمایتها را به دلیل انجام میدهد که همکاری با جمهوری اسلامی برایش منافع مهمی دارد. بهویژه که حدود یکسوم نفت خام موردنیاز این کشور از خلیج فارس تامین میشود.
